Madde 21

Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kurul ile Başkanlıktan oluşur. Kurul, Kurumun karar organıdır.1

Kurul, kanunla ve diğer mevzuatla verilen görev ve yetkilerini kendi sorumluluğu altında bağımsız olarak kullanır.2 Görev alanına giren konularda hiçbir organ, makam, merci veya kişi Kurula emir ve talimat veremez, tavsiye veya telkinde bulunamaz.3

Bağımsızlık hükmü, Kurula ayrıca bir işlem yetkisi vermez. Kurul, görev ve yetkilerini Kanunun 22. maddesi ile ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde kullanır.4

Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı, kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallara uyulmasını bağımsız bir makamın denetimine bırakır.1 95/46/EC sayılı Direktif de ulusal denetim makamlarının görevlerini tam bağımsızlık içinde yürütmesini öngörmüş ve bu makamları kişisel verilerin korunmasının temel unsurlarından biri saymıştır.2

6698 sayılı Kanunun 21. maddesine ilişkin gerekçe, bağımsız denetim makamını 108 sayılı Sözleşmeyle ilişkilendirmiştir.3 Oysa Sözleşmenin 1981 tarihli ilk metni bağımsız bir denetim makamı kurulmasını zorunlu kılmamış, yalnız karşılıklı yardım için yetkili makamların belirlenmesini düzenlemiştir.4 Bağımsız denetim makamı kurulması 2001 tarihli Ek Protokol ile Sözleşme sistemine eklenmiş, bu güvence modernize edilen Sözleşmenin 15. maddesinde ayrıntılandırılmıştır.5

GDPR, bağımsızlığı yalnız talimat almama kuralıyla sınırlamaz. Üyelerin dış etkiden uzak karar vermesi ve görevle bağdaşmayan faaliyetlerden kaçınması da bu güvencenin parçalarıdır.6 Denetim makamına yeterli personel ile teknik ve mali imkan sağlanması ve personelin yalnız denetim makamı üyelerinin talimatı altında çalışması ayrıca düzenlenmiştir.7 Şeffaf seçim, üyelerin mesleki yeterliliği, görev süresi ve sınırlı görevden alma nedenleri de bağımsızlığın kurumsal şartları arasında yer alır.8

Bağımsızlık, denetimsizlik anlamına gelmez. Bağımsızlığı etkilemeyen mali denetim, GDPR'da açıkça kabul edilmiştir.9 Kurulun icrai işlemleri idari yargının denetimine tabidir.10 İdari yargı yerindelik denetimi yapamaz.11 Buna karşılık 21. maddenin birinci fıkrası, Kurulun görev alanında emir, talimat, tavsiye veya telkin yoluyla yönlendirilmesini yasaklar.12

Bir görüşe göre, Kurulun bağımsızlığı için kanundaki güvencenin yanı sıra görev güvencesinin ve dış etkiye karşı diğer önlemlerin de uygulamada işlemesi gerekir.13 Somut bir dayanak bulunmadıkça bu görüşten Kurulun belirli kararlarının dış talimatla alındığı sonucu çıkarılamaz.

Kurul dokuz üyeden oluşur. Üyelerin beşi Türkiye Büyük Millet Meclisi, dördü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.1 Başkan ile İkinci Başkan ise Kurul üyeleri arasından Kurulca seçilir. Kurul Başkanı aynı zamanda Kurumun başkanıdır.2

TBMM tarafından seçilecek üyelikler, siyasi parti grupları arasında üye sayılarıyla orantılı olarak paylaştırılır. Her grup, kendisine düşen üye sayısının iki katı kadar aday gösterir.3 Parti gruplarında kime oy verileceğine ilişkin görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.4 Seçim, adayların ilanından sonra on gün içinde Genel Kurulda yapılır. Karar yeter sayısı bulunmak şartıyla, en çok oyu alan adaylardan boş üyelik sayısı kadarı seçilmiş olur.5

TBMM tarafından seçilen üyelerin görev süresi dolmadan iki ay önce yeni seçim yapılır.6 Üyelik başka bir nedenle boşalırsa boşalma tarihinden itibaren bir ay içinde aynı usulle seçim yapılır. TBMM tatildeyse bir aylık süre tatilin bitiminde başlar. Boşalan üyeliğin siyasi parti grupları arasındaki dağılımında ilk seçimdeki kontenjan ile grupların güncel oranı birlikte gözetilir.7

Kurum, Cumhurbaşkanınca seçilen bir üyenin görev süresinin dolmasından kırk beş gün önce Cumhurbaşkanlığına bildirimde bulunur. Üyeliğin başka bir nedenle sona ermesi halinde bildirim, sona erme tarihinden itibaren on beş gün içinde yapılır. Yeni üye, görev süresinin dolmasından bir ay önce seçilir. Üyelik başka bir nedenle boşalmışsa seçim, bildirimden itibaren on beş gün içinde yapılır.8

Kanunun 21. maddesinin altıncı fıkrası, Cumhurbaşkanınca seçilecek üyelikler için adayların ilan edilmesini, aday gösterme yöntemini veya adayların hangi ölçütlerle değerlendirileceğini düzenlemez.9 Buna karşılık GDPR, denetim makamı üyelerinin şeffaf bir usulle seçilmesini ve görev için gerekli nitelik, deneyim ve beceriye sahip olmasını ayrı güvenceler olarak kabul eder.10 Bu hükümler Kurul üyelerinin seçim usulünü doğrudan belirlemez. Bununla birlikte seçim modelinin bağımsızlığa etkisi incelenirken karşılaştırma ölçütü olarak kullanılabilir.

Bir görüşe göre, üyelerin TBMM çoğunluğu ile siyasi parti üyesi Cumhurbaşkanı tarafından seçilmesi tarafsızlık görünümü bakımından soru işareti doğurabilir.11 Seçim makamlarının siyasi niteliği, tek başına Kurulun bütün kararlarının bağımsız olmadığı sonucunu doğuramaz. Bağımsızlık değerlendirilirken üyelerin görev güvenceleri ve Kurulun kararlarını dış etkiden uzak biçimde alıp alamadığı da gözetilmelidir.12

Kurul üyeliği için Kurumun görev alanındaki konularda bilgi ve deneyim sahibi olmak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (1), (4), (5), (6) ve (7) numaralı alt bentlerinde sayılan nitelikleri taşımak, siyasi parti üyesi olmamak ve en az dört yıllık lisans düzeyinde yükseköğrenim görmüş olmak gerekir.1 Güncel hüküm, bu bilgi ve deneyim için belirli bir süre aramaz ve birikimin hangi meslek grubunda edinileceğini ayrıca göstermez.2

2008 tarihli Tasarı, tamamı Bakanlar Kurulunca seçilecek yedi üye ile üyelik için on yıllık deneyim şartı öngörmüştü. Görev süresi altı yıldı ve yeniden seçilmek mümkün değildi.3 2014 tarihli Tasarıda yine Bakanlar Kurulunca seçilecek yedi üye kabul edilmiş, mesleki gruplara göre on yıllık deneyim aranmış ve görev süresi iki yıl olarak belirlenmişti. Bu aşamada bir kez yeniden seçilme mümkündü.4

1/541 sayılı Kanun Tasarısında yedi üyeden dördünün Bakanlar Kurulu, üçünün Cumhurbaşkanı tarafından seçilmesi teklif edilmişti.5 Adalet Komisyonu, yedi üyeli yapıyı ve bu seçim dağılımını korumuştur. Üyelik şartları, seçim takvimi, bağdaşmayan faaliyetler ve görev sonrası haklar ise Komisyon aşamasında ayrıntılandırılmıştır.6

Komisyon görüşmelerinde, siyasi makamların seçimdeki ağırlığının bağımsızlık ve tarafsızlığa etkisi ile veri koruma alanındaki uzmanlığın yeterince güvence altına alınmaması eleştirilmiştir.7 Komisyon çoğunluğu ise seçim makamlarının tek başına belirleyici olmadığını, talimat yasağı, bağdaşmayan faaliyetler, görev güvencesi ile idari ve mali özerkliğin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştur.8

Genel Kurulca kabul edilen ve 2016 yılında yayımlanan ilk Kanun metninde Kurulun üye sayısı dokuza çıkarılmıştır. Dokuz üyeden beşi TBMM, ikisi Cumhurbaşkanı ve ikisi Bakanlar Kurulu tarafından seçiliyordu.9 Üyelik için toplam en az on yıllık çalışma deneyimi aranıyor, aday muvafakati ile farklı alanlardan çoğulcu temsil ayrıca düzenleniyordu.10

703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, Bakanlar Kurulunca seçilecek iki üyeyi Cumhurbaşkanınca seçilecek üyeler arasına katmıştır.11 Kararname ayrıca on yıllık deneyim şartını ve aday muvafakati ile çoğulcu temsil hükmünü kaldırmış, seçim bildirimlerinden Bakanlar Kurulu ile Başbakanlığı çıkarmış ve soruşturma izni makamını Cumhurbaşkanı olarak değiştirmiştir.12

Kurul üyelerinin görev süresi dört yıldır. Süresi biten üye yeniden seçilebilir ve 21. maddede yeniden seçilebilecek dönem sayısına bir üst sınır konulmamıştır.1 Görev süresi dolmadan üyeliği sona eren kişinin yerine seçilen üye, önceki üyenin kalan süresini tamamlar.2

İlk seçilen Başkan, İkinci Başkan ve kura ile belirlenen iki üye altı yıl, diğer beş üye dört yıl görev yapmıştır. Bu geçiş kuralı yalnız ilk Kurul için kabul edilmiştir.3

Üyeler, görevlerini Anayasaya ve kanunlara uygun, tarafsız, dürüst, hakkaniyetli ve adil biçimde yerine getireceklerine Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulu huzurunda yemin eder.4

Kurul üyeleri, özel bir kanuna dayanmadıkça Kuruldaki görevleri dışında resmi veya özel görev alamaz. Dernek, vakıf, kooperatif ve benzeri yapılarda yöneticilik yapamaz, ticaretle veya serbest meslek faaliyetiyle uğraşamaz, hakemlik ve bilirkişilik üstlenemez.1

Bilimsel yayın yapmak, ders ve konferans vermek, asli görevi aksatmamak şartıyla yasağın dışındadır. Üye bu faaliyetlerden doğan telif, ders ve konferans ücretlerini alabilir.2 Üyenin kendisini veya kanunda sayılan yakınlarını ilgilendiren belirli işlerde ise toplantı ve oylamaya katılma yasağı ayrıca uygulanır.3

Üyelerin görevleri sebebiyle işledikleri ileri sürülen suçlara ilişkin soruşturmalar, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanuna göre yürütülür.4 Soruşturma iznini Cumhurbaşkanı verir.5

Kanunun 21. maddesinin on ikinci fıkrası disiplin fiilleri ile yaptırımları ayrıca saymaz. Kurul üyeleri hakkında yapılacak disiplin soruşturması ve kovuşturmasında 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.6

Kurul üyelerinin görevine süre dolmadan ancak 21. maddenin on üçüncü fıkrasında sayılan nedenlerden biri gerçekleşirse son verilebilir.1

Üyeliğin erken sona ermesi, seçilme şartlarının taşınmadığının sonradan anlaşılması, görevle ilgili suçtan verilen mahkumiyetin kesinleşmesi veya görevin yapılamayacağının sağlık kurulu raporuyla kesin olarak belirlenmesi hallerinde mümkündür.2 İzinsiz ve mazeretsiz devamsızlık kesintisiz on beş güne veya bir yılda toplam otuz güne ulaşırsa üyelik Kurul kararıyla sona erer.3 Bir ay içinde izinsiz ve mazeretsiz olarak toplam üç, bir yıl içinde toplam on Kurul toplantısına katılmama da aynı sonucu doğurur.4 Performans, verimsizlik veya güven kaybı gibi fıkrada bulunmayan bir gerekçe bu listeye eklenemez.5

Sona erme, kanunda sayılan olgunun gerçekleşmesiyle kendiliğinden değil, Kurul kararıyla sonuç doğurur.6 Üyeliği sona erdiren karar idari işlem niteliğindedir ve yargısal denetime tabidir.7 İdari yargı, sona erdirme kararını hukuka uygunluk yönünden inceler. Yerindelik denetimi yapamaz.8

Kurul üyeliğine seçilen kişinin önceki göreviyle ilişiği üyelik boyunca kesilir. Kamu görevlisi iken seçilen kişi, memuriyete giriş şartlarını kaybetmemişse, görev süresinin sona ermesi veya kendi isteğiyle ayrılması üzerine otuz gün içinde eski kurumuna başvurabilir. Başvuru halinde kişi, atamaya yetkili makam tarafından bir ay içinde müktesebine uygun bir kadroya atanır.9 Atama gerçekleşinceye kadar almakta olduğu her türlü ödemenin Kurumca ödenmesine devam edilir.10

Üyeliğe seçildiği tarihte herhangi bir kamu kurum veya kuruluşunda çalışmayan üyenin görev süresi sona erer veya üye kendi isteğiyle ayrılırsa aldığı ödemeler yeni bir göreve ya da işe başlayıncaya kadar sürdürülür. Ödemelere en fazla üç ay devam edilir.11 Bu üyelerin Kurumda geçirdiği süreler, özlük ve diğer hakları bakımından önceki kurum veya kuruluşlarında geçirilmiş sayılır.12