ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ
ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 12-10-2020
Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/6929/12-10-2020
Α Π Ο Φ Α Σ Η 39/2020
(Τμήμα)
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση
Τμήματος στην έδρα της την 12-02-2020 μετά από πρόσκληση του Προέδρου της,
προκειμένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας.
Παρέστησαν οι Γεώργιος Μπατζαλέξης, Αναπληρωτής Πρόεδρος, κωλυομένου του
Προέδρου της Αρχής Κωνσταντίνου Μενουδάκου και τα αναπληρωματικά μέλη
Ευάγγελος Παπακωνσταντίνου και Εμμανουήλ Δημογεροντάκης, ως εισηγητής, σε
αντικατάσταση των τακτικών μελών Κωνσταντίνου Λαμπρινουδάκη και Ελένης
Μαρτσούκου αντίστοιχα, οι οποίοι, αν και εκλήθησαν νομίμως εγγράφως δεν
παρέστησαν λόγω κωλύματος. Το τακτικό μέλος της Αρχής Χαράλαμπος Ανθόπουλος
και ο αναπληρωτής του Γρηγόριος Τσόλιας, αν και εκλήθησαν νομίμως εγγράφως δεν
παρέστησαν λόγω κωλύματος. Στη συνεδρίαση παρέστησαν, με εντολή του Προέδρου,
ο Γεώργιος Ρουσόπουλος, ειδικός επιστήμονας – ελεγκτής ως βοηθός εισηγητής και η
Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του τμήματος διοικητικών υποθέσεων της
Αρχής, ως γραμματέας.
Η Αρχή έλαβε υπόψη της τα ακόλουθα:
Υποβλήθηκε στην Αρχή η υπ’ αριθμ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/3742/27-05-2019 καταγγελία, η
οποία αφορά λήψη αζήτητης πολιτικής επικοινωνίας (μηνύματος SMS) για προώθηση
της υποψηφιότητας της Α στις Ευρωεκλογές. Ειδικότερα, σύμφωνα με την καταγγελία,
η καταγγέλλουσα έλαβε στις … και ώρα …, στον τηλεφωνικό αριθμό της, μήνυμα SMS
από την καταγγελλόμενη, για σκοπούς προώθησης της ως άνω υποψηφιότητάς της για
τις επικείμενες, κατά την επίμαχη περίοδο, εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,
χωρίς να έχει οποιαδήποτε προηγούμενη σχέση μαζί της.
Η Αρχή, στο πλαίσιο εξέτασης της εν λόγω καταγγελίας, απέστειλε στην
καταγγελλόμενη το υπ’ αριθμ. πρωτ. Γ/ΕΞ/3742-1/07-06-2019 έγγραφο με το οποίο
ζητούσε τις απόψεις της επί των καταγγελλομένων, λαμβάνοντας υπόψη τις
κατευθυντήριες γραμμές που έχει εκδώσει η Αρχή για την πολιτική επικοινωνία. Το
μήνυμα απεστάλη ηλεκτρονικά (σε λογαριασμό gmail.com της καταγγελλόμενης) και
με ταχυδρομείο. Η καταγγελλόμενη παρέλαβε το έγγραφο, με αποστολή συστημένης
επιστολής, με καθυστέρηση μετά από επανάληψη της αποστολής στις …-…-2019 κι
αφού είχε προηγηθεί τηλεφωνική επικοινωνία.
Καθώς μετά την αποστολή του εγγράφου δεν λήφθηκε απάντηση η Αρχή, με το με
αρ. πρωτ Γ/ΕΞ/8140/25-11-2019 έγγραφό της, κάλεσε την καταγγελλόμενη σε
ακρόαση κατά τη συνεδρίαση του τμήματος της Αρχής την 11-12-2019. Μετά από
προφορικό αίτημα αναβολής του δικηγόρου της καταγγελλόμενης, η ακρόαση
αναβλήθηκε για τη συνεδρίαση του τμήματος της Αρχής την 08-01-2020, κατά τη
διάρκεια της οποίας συζητήθηκαν η ανωτέρω αναφερόμενη καταγγελία καθώς και η
γενική πρακτική που ακολουθήθηκε για την επικοινωνία πολιτικού χαρακτήρα με
ηλεκτρονικά μέσα. Στη συνεδρίαση αυτή παρέστησαν ο Ιωάννης Τσουκαλάς με … και
η καταγγελλόμενη. Η καταγγελλόμενη κατέθεσε στην Αρχή μήνυμα ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου το οποίο της κοινοποιήθηκε από την καταγγέλλουσα (αρ. πρωτ. Αρχής
Γ/ΕΙΣ/91/08-01-2020). Με το μήνυμα αυτό (αρ. πρωτ. Αρχής Γ/ΕΙΣ/86/08-01-2020) η
καταγγέλλουσα δήλωσε ότι επιθυμεί να αποσύρει την καταγγελία δηλώνοντας τα εξής:
«επιθυμώ να αποσύρω την ως άνω καταγγελία, διότι είχα προηγουμένως χορηγήσει τη
συγκατάθεσή μου στην κα. Α για σκοπούς πολιτικής επικοινωνίας». Η καταγγέλλουσα
και ο δικηγόρος της εξέθεσαν προφορικά τις απόψεις τους, ιδίως για το ζήτημα της
γενικής πρακτικής που ακολουθήθηκε για την επικοινωνία πολιτικού χαρακτήρα με
ηλεκτρονικά μέσα, ενώ παρότι έλαβαν προθεσμία, δεν κατέθεσαν υπόμνημα.
Η Αρχή, μετά από εξέταση των στοιχείων του φακέλου, την ακροαματική
διαδικασία και αφού άκουσε τον εισηγητή και το βοηθό εισηγητή, ο οποίος αποχώρησε
μετά τη συζήτηση της υπόθεσης και πριν από τη διάσκεψη και τη λήψη απόφασης, και
μετά από διεξοδική συζήτηση
2
ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΝΟΜΟ
1. Σύμφωνα με το άρθ. 4 στοιχ. 7 του Γενικού Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 για την
προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων
προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών
(εφεξής, Κανονισμός), ο οποίος είναι σε εφαρμογή από τις 25 Μαΐου 2018, ως
υπεύθυνος επεξεργασίας ορίζεται «το φυσικό ή νομικό πρόσωπο, η δημόσια αρχή,
η υπηρεσία ή άλλος φορέας που, μόνα ή από κοινού με άλλα, καθορίζουν τους
σκοπούς και τον τρόπο της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα».
2. Το ζήτημα, της πραγματοποίησης μη ζητηθεισών επικοινωνιών με οποιοδήποτε
μέσο ηλεκτρονικής επικοινωνίας, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, για σκοπούς
απευθείας εμπορικής προώθησης προϊόντων ή υπηρεσιών και για κάθε είδους
διαφημιστικούς σκοπούς, ρυθμίζεται στο άρθρο 11 του ν. 3471/2006 για την
προστασία προσωπικών δεδομένων στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.
Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, μία τέτοια επικοινωνία επιτρέπεται μόνο εφόσον ο
συνδρομητής συγκατατεθεί εκ των προτέρων ρητώς. Κατ’ εξαίρεση, σύμφωνα με
το άρθ. 11 παρ. 3 του ν. 3471/2006, τα στοιχεία επαφής ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου που αποκτήθηκαν νομίμως, στο πλαίσιο της πώλησης προϊόντων ή
υπηρεσιών ή άλλης συναλλαγής, μπορούν να χρησιμοποιούνται για την απευθείας
προώθηση παρόμοιων προϊόντων ή υπηρεσιών του προμηθευτή ή για την
εξυπηρέτηση παρόμοιων σκοπών, ακόμη και όταν ο αποδέκτης του μηνύματος δεν
έχει δώσει εκ των προτέρων τη συγκατάθεση του, υπό την προϋπόθεση ότι του
παρέχεται κατά τρόπο σαφή και ευδιάκριτο η δυνατότητα να αντιτάσσεται, με
εύκολο τρόπο και δωρεάν, στη συλλογή και χρησιμοποίηση των ηλεκτρονικών του
στοιχείων και αυτό κατά τη συλλογή των στοιχείων επαφής, καθώς και σε κάθε
μήνυμα, σε περίπτωση που ο χρήστης αρχικά δεν είχε διαφωνήσει σε αυτή τη
χρήση.
3. Ειδικά για την πολιτική επικοινωνία μέσω ηλεκτρονικών μέσων χωρίς ανθρώπινη
παρέμβαση και σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Αρχής σχετικά με την
επεξεργασία προσωπικών δεδομένων με σκοπό την επικοινωνία πολιτικού
χαρακτήρα, λαμβάνοντας υπόψη τόσο το άρθρο 11 του ν. 3471/2006, όσο και την
3
Οδηγία 1/2010 της Αρχής για την πολιτική επικοινωνία αλλά και το Γενικό
Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της
επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ο οποίος είναι σε εφαρμογή από
τις 25 Μαΐου 2018, ισχύουν τα εξής:
Η πολιτική επικοινωνία 1 ενδιαφέρει από την άποψη της προστασίας των
προσωπικών δεδομένων, πραγματοποιείται σε οποιαδήποτε χρονική περίοδο,
προεκλογική ή μη, από πολιτικά κόμματα, βουλευτές, ευρωβουλευτές, παρατάξεις
και κατόχους αιρετών θέσεων στην τοπική αυτοδιοίκηση ή υποψηφίους στις
βουλευτικές εκλογές, τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και τις εκλογές
τοπικής αυτοδιοίκησης. Τα πρόσωπα αυτά καθίστανται υπεύθυνοι επεξεργασίας,
σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679, άρθρο 4, στοιχ. 7) εφόσον ορίζουν το
σκοπό και τον τρόπο της επεξεργασίας. Για παράδειγμα, όταν οι βουλευτές ή οι
υποψήφιοι βουλευτές λαμβάνουν δεδομένα από τα πολιτικά κόμματα και τα
επεξεργάζονται για προσωπική τους πολιτική επικοινωνία, καθίστανται και αυτοί
υπεύθυνοι επεξεργασίας. Με την ιδιότητα αυτή και με βάση την αρχή της
λογοδοσίας 2 πρέπει να είναι σε θέση να αποδεικνύουν την τήρηση των
υποχρεώσεών τους και των κανόνων επεξεργασίας.
4. Όταν η πολιτική επικοινωνία πραγματοποιείται με χρήση ηλεκτρονικών μέσων
επικοινωνίας, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, μέσω δημοσίων δικτύων επικοινωνίας,
όπως είναι η περίπτωση μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail), η
επικοινωνία προϋποθέτει, σύμφωνα με το άρθρο 11 παρ. 1 ν. 3471/2006, όπως
ισχύει, την προηγούμενη συγκατάθεση του υποκειμένου των δεδομένων, με την
επιφύλαξη της παραγράφου 3 του ιδίου άρθρου, όπως ισχύει.
5. Επιτρέπεται η πολιτική επικοινωνία με χρήση ηλεκτρονικών μέσων χωρίς
ανθρώπινη παρέμβαση και χωρίς τη συγκατάθεση του υποκειμένου των δεδομένων
μόνο εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
(α) Τα στοιχεία επικοινωνίας έχουν αποκτηθεί νομίμως στο πλαίσιο
προηγούμενης, παρόμοιας επαφής με τα υποκείμενα των δεδομένων, και το
υποκείμενο κατά τη συλλογή των δεδομένων ενημερώθηκε για τη χρήση τους με
1
Βλέπε ορισμό στο άρθρο 1 παρ. 2 της οδηγίας 1/2010 της Αρχής
2
Όπως ορίζεται στο άρθρο 5 παρ. 2 του ΓΚΠΔ
4
σκοπό την πολιτική επικοινωνία, του δόθηκε η δυνατότητα να εκφράσει αντίρρηση
για αυτή τη χρήση αλλά δεν την εξέφρασε. Η προηγούμενη επαφή δεν είναι
απαραίτητο να έχει αμιγώς πολιτικό χαρακτήρα, π.χ. είναι νόμιμη η αποστολή
μηνυμάτων όταν τα στοιχεία ηλεκτρονικού ταχυδρομείου συλλέχθηκαν στο
πλαίσιο προηγούμενης πρόσκλησης για συμμετοχή σε κάποια εκδήλωση ή δράση,
ανεξαρτήτως του πολιτικού χαρακτήρα της. Αντιθέτως, δεν θεωρείται ότι συνιστά
παρόμοια επαφή και δεν είναι νόμιμη η χρήση των ηλεκτρονικών στοιχείων
επικοινωνίας προς το σκοπό της πολιτικής επικοινωνίας όταν τα στοιχεία αυτά
αποκτήθηκαν στο πλαίσιο επαγγελματικής σχέσης, όπως για παράδειγμα η χρήση
του αρχείου πελατών από υποψήφιο βουλευτή. (β) O υπεύθυνος επεξεργασίας
οφείλει να παρέχει στο υποκείμενο των δεδομένων τη δυνατότητα να ασκεί το
δικαίωμα αντίρρησης με τρόπο εύκολο και σαφή, και αυτό σε κάθε μήνυμα
πολιτικής επικοινωνίας. Σε κάθε επικοινωνία απαιτείται να αναφέρεται ευδιάκριτα
και σαφώς η ταυτότητα του αποστολέα ή του προσώπου προς όφελος του οποίου
αποστέλλεται το μήνυμα, καθώς επίσης και μια έγκυρη διεύθυνση στην οποία ο
αποδέκτης του μηνύματος μπορεί να ζητεί τον τερματισμό της επικοινωνίας.
6. Η Αρχή, όπως ορίζεται στο άρθρο 13 παρ. 1 η’ του ν. 4624/2019 έχει αρμοδιότητα
να διενεργεί, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν καταγγελίας, έρευνες ή ελέγχους για την
εφαρμογή του παρόντος νόμου και άλλων ρυθμίσεων που αφορούν την προστασία
του ατόμου έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
7. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Α, βάσει των ανωτέρω, πραγματοποίησε, ως
υπεύθυνος επεξεργασίας, πολιτική επικοινωνία με αποστολή μηνύματος SMS,
όπως προκύπτει από το κείμενο της καταγγελίας. Με την απόσυρση της
καταγγελίας η Αρχή, όπως ενημέρωσε με την κλήση, εξετάζει αυτεπάγγελτα μόνο
το ζήτημα της γενικής πρακτικής που ακολουθήθηκε για την επικοινωνία πολιτικού
χαρακτήρα με ηλεκτρονικά μέσα. Ως εκ τούτου, η νομιμότητα της αποστολής από
τον υπεύθυνο επεξεργασίας μηνυμάτων SMS για σκοπούς πολιτικής επικοινωνίας
εξασφαλίζεται μόνο εάν έχουν τηρηθεί τα αναφερόμενα στις ανωτέρω σκέψεις 4,
5. Από τις απαντήσεις του υπευθύνου επεξεργασίας προκύπτουν τα εξής:
8. O υπεύθυνος επεξεργασίας δεν απέδειξε ότι είχε λάβει προηγούμενες
5
συγκαταθέσεις των προσώπων στα οποία απέστειλε μηνύματα πολιτικής
επικοινωνίας. Δεν παρείχε κανένα στοιχείο για τον τρόπο με τον οποίο περιήλθαν
στην κατοχή του οι τηλεφωνικοί αριθμοί στους οποίους εστάλησαν μηνύματα, ενώ
από την υφιστάμενη νομοθεσία (βλ. αρ. 7 ΓΚΠΔ) οφείλει να είναι σε θέση να
αποδείξει ότι έλαβε συγκαταθέσεις.
9. Ο υπεύθυνος επεξεργασίας δεν προσδιόρισε στην Αρχή τον ακριβή αριθμό των
μηνυμάτων τα οποία εστάλησαν.
10. O υπεύθυνος επεξεργασίας παρείχε στα υποκείμενα των δεδομένων τη δυνατότητα
να ασκήσουν το δικαίωμα εναντίωσης με τρόπο εύκολο και σαφή, μέσα στα SMS.
11. Ο υπεύθυνος επεξεργασίας, λόγω και της επαγγελματικής του ιδιότητας, είχε πλήρη
γνώση του ισχύοντος νομικού πλαισίου για την πολιτική επικοινωνία πολιτικού
χαρακτήρα και τις κατευθυντήριες γραμμές της Αρχής που είχαν δημοσιευτεί και
αποσταλεί στα πολιτικά κόμματα ήδη από τις αρχές Απριλίου 2019.
12. O υπεύθυνος επεξεργασίας δεν συνεργάστηκε με την Αρχή. Καθυστέρησε να
παραλάβει έγγραφα, ενώ δεν παρείχε σε κανένα στάδιο διευκρινίσεις και
πληροφορίες στα ζητήματα που τέθηκαν από την Αρχή.
13. Δεν έχει επιβληθεί στο παρελθόν διοικητική κύρωση στον υπεύθυνο επεξεργασίας
από την Αρχή.
Βάσει των ανωτέρω, η Αρχή κρίνει ομόφωνα ότι, σύμφωνα με το άρθρο 11 του ν.
3471/2006 συντρέχουν οι προϋποθέσεις επιβολής σε βάρος του υπεύθυνου
επεξεργασίας, με βάση το άρθρο 13 του ν. 3471/2006 σε συνδυασμό με το άρθρο 21
παρ. 1 στοιχ. β΄ του ν. 2472/1997 και με το άρθρο του 84 ν. 4624/2019 της διοικητικής
κύρωσης, που αναφέρεται στο διατακτικό της παρούσας, η οποία κρίνεται ανάλογη με
τη βαρύτητα της παραβάσεως.
6
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα:
Επιβάλλει, στην Α το αποτελεσματικό, αναλογικό και αποτρεπτικό διοικητικό
χρηματικό πρόστιμο που αρμόζει στην συγκεκριμένη περίπτωση σύμφωνα με τις
ειδικότερες περιστάσεις αυτής, ύψους δύο χιλιάδων ευρώ (2.000,00) ευρώ, για την ως
άνω διαπιστωθείσα παραβίαση του άρθρου 11 του ν. 3471/2006.
Ο Αναπληρωτής Πρόεδρος Η Γραμματέας
Γεώργιος Μπατζαλέξης Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου
7